DwarsLAB

In het DwarsLAB komen alle pioniers en onderzoekers van de vier LAB’s samen. Ze delen hun bevindingen en inspireren elkaar om het onderzoek voort te zetten. Een levendige uitwisseling van innovatieve mensen.

DwarsLAB 2019, foto Danielle Corbijn

Visual Sound Exploration van dirigent, componist en muziekdocent Carlo Balemans en ontwerpster Roos Meerman van Fillip Studios. foto's Daniëlle Corbijn.

DwarsLAB 2019: gelijkwaardigheid als sleutel voor krachtiger cultuuronderwijs
De vier professionele leergemeenschappen onderzoeken ieder vanuit een andere invalshoek de toekomst van het cultuuronderwijs. De presentaties van de LAB’s zorgen voor nieuwe discussies en inzichten. Misschien wel het belangrijkste inzicht: meer gelijkwaardigheid tussen kunstvakdocent, leerkracht en leerling is de sleutel voor krachtiger cultuuronderwijs.

LAB Kunst en Techniek: pamflet en challenge
Waar het bij het DwarsLAB van 2018 ging om de onderzoeksvragen van de LAB’s, is deze bijeenkomst gericht op de eerste tekenen van resultaat. Zo vertelt Els Hoogstraat, docent Beeldende Kunst & Vormgeving aan ArtEZ en deelnemer van LAB Kunst en Techniek, dat haar LAB werkt aan een pamflet. ‘Het staat nu nog alleen op schrift, maar de bedoeling is dat het een video wordt.’ Deze video is bedoeld voor leerkrachten in het basisonderwijs, kunstvakdocenten en studenten van HAN Pabo en ArtEZ. Er komt naar voren wat het belang is van techniek en kunst in deze veranderende tijd en wat deze twee terreinen elkaar kunnen bieden.

“In al die LAB’s zit dezelfde onderlaag, namelijk dat je docenten gelijkwaardig moet laten samenwerken. Het concept van de alwetende docent verandert, het verdwijnt misschien zelfs.”

Daarnaast is er aandacht voor attitude en het leerproces; meer bewustwording dat iedereen een maker is en dat het goed is om in het cultuuronderwijs open doelen te formuleren. Dat laatste punt komt al goed naar voren in een van de concrete acties van LAB Kunst en Techniek, de Innovate Toolkit. Verschillende partijen uit het LAB werkten vorig jaar mee aan een challenge met de Sint-Jansbeek in Arnhem. In een video wordt uitgelegd wat het precies inhoudt. Scholieren van tien basisscholen kregen de opdracht om een object te ontwerpen dat als kunstwerk een plek kan krijgen in de Sint-Jansbeek en dat tevens in staat is energie op te wekken. De resultaten werden gepresenteerd op het Innovate Festival. Wat uit de evaluatie van dit project kwam, was dat het open karakter van de challenge heel enthousiast werd ontvangen. Scholieren konden echt hun creativiteit kwijt.

DwarsLAB: levendige uitwisseling van innovatieve mensen, foto Danielle Corbijn

LAB Muziekrevolutie: natuurlijk leren en muziekwandtapijt
Het LAB Muziekrevolutie richt zich op ‘muziek voor iedereen’, zo vertelt Arend Nijhuis van Cultuur Oost. ‘In ieder kind zit muziek, maar het muziekonderwijs is nu nog veel te veel in de kantlijn gedrukt.’ Zijn LAB pleit ervoor op scholen een klimaat te creëren van ‘natuurlijk leren’, zonder oordeel en uitgaande van een kind dat zelf ontdekt. Om dit idee vorm te geven, wordt er onder meer verbinding gemaakt tussen HAN Pabo en Conservatorium ArtEZ. ‘Het gaat om experimenteren en out-of-the-box-denken.’

Een project dat ontstaan is uit LAB Muziekrevolutie is de Visual Sound Exploration van dirigent, componist en muziekdocent Carlo Balemans en ontwerpster Roos Meerman van Fillip Studios. Aan de muur van Musis Sacrum hangt een schilderij dat bestaat uit streepjes, stippen en kringen. Balemans en Meerman wrijven er met een kleine handscanner overheen en zo ontstaat er muziek.

‘Het idee achter dit project is dat je zonder kennis van muziek toch muziek kunt maken. Tegelijkertijd kunnen ook professionele muzikanten ermee aan de slag.’
Muziekwandtapijt Roos Meerman en Carlo Balemans, foto Danielle Corbijn

Mogelijkheden zien
Drie studenten van Bachelor Docent Dans ArtEZ zien mogelijkheden voor hun vakgebied. ‘Met zoiets kun je ook kinderen aan het dansen krijgen,’ zegt vierdejaars Jinte Verhaar. ‘Dan laat je kinderen die scanner gebruiken om muziek te maken en zonder dat ze het meteen doorhebben dansen ze ook.’  Djamyl Akone, student aan het Conservatorium ArtEZ plaatst een kanttekening bij de gecomputeriseerde vorm. ‘Het creëren wordt op deze manier uit het ambacht gehaald. De drempel om een muziekinstrument te bespelen, wordt, denk ik, alleen maar groter. Je kunt steeds gemakkelijker zelf muziek maken, maar een echt instrument onder de knie krijgen kost gewoon tijd.’ Balemans ziet veel toekomstmogelijkheden in muziekles binnen het basisonderwijs. Zo kun je voor andere vakken ook gebruik maken van muziek, een rekenles omzetten in geluid bijvoorbeeld. Muziek kan scholieren motiveren om zich te verdiepen in een historische figuur als Michiel de Ruyter.’ ‘Daar heb ik wat aan,’ zegt Judith van Iersel van de Bernadetteschool in Loo, die zelf deelnemer is van LAB Kunst en Techniek. ‘Er zijn dingen die een kind nu eenmaal moet leren en die niet persé leuk zijn. Via de kunsten kun je ze wel gemotiveerd laten worden.’

DwarsLAB 2019 foto Danielle Corbijn

Literatuuronderzoek en de norse meester
LAB Verwondering is heel anders aan de slag gegaan. Deze groep startte met literatuuronderzoek. De deelvragen hebben betrekking op het activeren van verwondering bij kinderen, de reflectie van kinderen en de samenwerking tussen leerkrachten en kunstvakdocenten. Samenwerking gaat het beste als leerkracht en vakdocent gelijkwaardig en met een open en nieuwsgierige houding met elkaar optrekken. Dat is de veronderstelling.

Na het literatuuronderzoek volgt de stap naar de praktijk. Een concreet idee is om een groep studenten als artist in residence te laten bivakkeren op een basisschool. ‘Wat gebeurt er als je die ruimte creëert, zonder van tevoren een einddoel te bepalen?’ Daar is onderzoeker Emiel Copini benieuwd naar. Beeldend kunstenaar Ingrid van Aert, deelnemer van LAB Verwondering, heeft nog een mooi voorbeeld over gelijkwaardige samenwerking. Ze kwam een workshop geven op een school waar de meester nors op haar reageerde. Hij deed niet mee met de activiteit die ze voor de kinderen had bedacht. Toen ze hem ernaar vroeg, zei hij ‘sorry, ik heb helemaal niks met cultuur’. Ze vroeg waar hij wel iets mee had, dat was sport, en ze zei vervolgens: ‘Maak iets waar je zelf enthousiast over wordt.’ Dat werkte. De volgende keer dat ze op die school kwam, had hij naar aanleiding van een schilderij op school met de kinderen allemaal ‘Mondriaantjes’ geschilderd. ‘Door hem te zien in wie hij is, ontdooide hij en ging hij aan de slag.’

Vrije opdrachten en rijke triggers
Bij LAB De Kracht van Dans begonnen ze door studenten van HAN Pabo en Bachelor Docent Dans ArtEZ mee uit eten te nemen in combinatie met een workshop. De studenten van de twee opleidingen spreken een heel andere taal en de vraag was hoe je ze bij elkaar brengt als het gaat om dans. Ze gingen op zoek naar wat ‘de lijm’ vormt tussen personen en dit leverde meteen ideeën op. Geertje Staring van HAN Pabo: ‘Je moet een Pabo-student niet een ArtEZ-student na laten doen bij het dansen, maar ze zelf iets laten bedenken.’ Studenten van Bachelor Docent Dans vullen haar aan: ‘Met vrije opdrachten kom je tot veel meer ideeën.’ Ook bij het dansonderwijs moet de drempel weg, vinden ze bij dit LAB. Een van de bevindingen is dat kinderen en beginners gebaat zijn bij rijke triggers zoals muziek, concrete beelden en verhalen. Dit brengt de flow en de bewegingsverbeelding op gang. LAB De Kracht van Dans wil uiteindelijk toe naar een innovatief project dat op een basisschool uitgevoerd kan worden. Staring: ‘En dat verspreid wordt over basisscholen. Het moet iets zijn wat breed en digitaal gedeeld kan worden.’

Edwin van Meerkerk, foto Danielle Corbijn

Na de vier presentaties is het woord aan cultuurwetenschapper Edwin van Meerkerk van de Radboud Universiteit Nijmegen.

Woordenboek
Van Meerkerk onderzoekt de taal van de leerkracht. ‘Ik ga een woordenboek maken om de taal te overbruggen tussen leerkracht en kunstvakdocent. Of het echt een woordenboek wordt, weet ik nog niet. Misschien is het een metafoor. Het gaat hier om twee werelden met een eigen taal en een eigen wereldbeeld. Dat gaat heel diep, het is bepaald door wie we zijn.’

Zijn onderzoek levert meer vragen op dan antwoorden, legt hij uit. ‘Bij onderzoek gaat het ook meer om het zoeken van het probleem dan om het zoeken naar de oplossing.’ Van Meerkerk vond alle concrete voorbeelden tijdens deze DwarsLAB heel inspirerend. ‘Ook dat ze in de discussies worden genuanceerd, anders worden bekeken. En ook mooi om te zien dat de LAB’s al meteen productief worden.’ Van Meerkerk denkt dat er minder naar verschillen tussen docenten en vakgebieden moet worden gekeken. ‘Zoek de overeenkomsten, vestig daar je aandacht op, dan kom je verder.’ In de tussenruimte (“third space”) voelen we ons comfortabel.

Ontmoeten en delen, foto Danielle Corbijn

De bijeenkomst levert na afloop veel gepassioneerde gesprekken op bij de deelnemers onderling.

Reacties
Het programma heeft Cormac Burmania, hoofd opleiding Docent Theater, nieuwe inzichten gegeven. ‘In al die LAB’s zit dezelfde onderlaag, namelijk dat je docenten gelijkwaardig moet laten samenwerken. Het concept van de alwetende docent verandert, het verdwijnt misschien zelfs. Het draait meer om wat de kern is van het kunstvak, dat je zelf op meer manieren naar de wereld kunt kijken.’ Henriëtte Zoon, docent theater, vult hem aan: ‘Het gaat erom dat het inspirerend wordt voor iedereen, zowel voor docent en leerling.’

Ook uit de kaartjes, waarop alle deelnemers van het DwarsLAB in één zin hun ervaring over de bijeenkomst mochten beschrijven, blijkt dat vooral het begrip gelijkwaardigheid blijft hangen. Een greep van de kaartjes: ‘Als ik expert was gebleven (…) had ik de plank helemaal misgeslagen.’ ‘Kunst is een gezamenlijke taal.’ ‘Wat gebeurt er als je ruimte creëert om te mogen klooien.’ ‘Leren vanuit beleving en enthousiasme (en dat geldt zeker voor de leerkrachten)’ ‘Op zoek naar tussenruimtes.’ ‘Verwondering kun je in het gesprek met de leerling gebruiken om samen te reflecteren op eigen werk. Dan blijft oordeel weg.’

Bekijk DwarsLAB 2018

 

Heleen Elbers

Door

Heleen Elbers

'It takes a village tot raise a child’. Het ontwikkelen van cultureel zelfbewustzijn is essentieel om onze kinderen goed te laten opgroeien.

Stel een vraag